محمد حسن خان اعتماد السلطنه
472
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
خان اندك مدتى وزير عدليه بود و سمتش را به حاج على خان مراغهاى حاجب الدوله دادند . ولى محمد ابراهيم خان عنوان و مقام امارت ديوان و لقب معتمد الملكى را داشت و انتظام امور ديوانخانه با او بود . معتمد الدوله جوانشير ، محمد ابراهيم خان [ رجب 1278 ] ( مرآت البلدان جلد دوم ص 284 ) . حاجب الدوله ( اعتماد السلطنه ) ، حاجى على خان ( ص 40 - ص 16 چاپ اول ) نسبت او بنابر نوشتهء پسرش عبد العلى خان اديب الملك از اين قرار است : على بن حسين بن محمد رسول بن عبد الله بن جعفر . پدرش حسين را با احمد آقاى شرفى حاكم مراغه موقعى كه فتحعلى شاه براى رفع غائلهء صادق خان شقاقى به آذربايجان آمده بود براى عرض اخلاص و تقديم پيشكش به حضور طرف فاتح فرستاد و او به حضور فتحعلى شاه رسيد و پيام و هديه را رسانيد . وقتى كه عباس ميرزا به حكمرانى آذربايجان منصوب شد آقا حسين به خدمت او درآمد و شايد سمت نظارت در خانهء مادر محمد شاه را داشته است . محمد ميرزا كه به حكومت مراغه منصوب شد على پسر آقا حسين به عنوان غلام بچه در دستگاه او وارد گشت و كمكم ناظر در خانهء خديجه خانم چهريقى مادر عباس ميرزاى نايب السلطنه و زن محمد شاه گشت و پيش از آن صندوقدار بود . در سمت نظارت خطائى از او صادر شد و تحت تعقيب قرار گرفت و او فرار كرده به قم رفت و متحصن شد ( از وحشت هشت ساعته از نياوران شميران به قم آمد - سه سال قبل از فوت محمد شاه ) و بالاخره به وساطت حاج ميرزا آقاسى از مجازات او صرفنظر شد و پدرش در اين وقت گويا حاكم كاشان بوده است . على خان به همراه مادر محمد شاه عازم مكه شد و در بازگشت خود را به مهدعليا مادر ناصر الدين شاه چسباند و از آنجا كه در خدمت او مقبول آمد و عليرغم مخالفت خديجه خانم زن كرد چهريقى محمد شاه مهدعليا از او حمايت تام و تمام كرد و او را براى وصول بقاياى مالياتى گيلان به آن صوب فرستاد . اميركبير نيز نسبت به او بزرگى كرده وى را در خدمت دربار با سمت حاجب الدولگى پذيرفت . ولى چون اتصال او به مهدعليا به حال او انفع بود مطيع محض آن زن و از دستياران او شد . تا اينكه دسيسههاى آنها دربارهء كشتن امير به اجرا نزديك شد و اين مأموريت به حاجى على خان محول شد و او پاس نعمت مخدوم نداشته امير را در حمام فين كاشان به قتل رسانيد . در حادثهء تيراندازى به شاه نيز جماعتى از متهمين را به حق و ناحق كشت . پس از عزل ميرزا آقا خان نورى او هم معزول شد . اما چون مهدعليا پشتيبانش بود دوباره به او كار داده شد و در 15 ذى حجهء 1275 با لقب ضياء الملكى حكمران